FISH یک تکنیک مولکولی بسیار دقیق است که برای شناسایی و مشاهده ی توالی های خاص DNA در داخل سلول ها یا کروموزوم ها استفاده می شود. در این روش از «پروب های فلورسنت» استفاده می شود؛ یعنی قطعات کوتاهی از DNA که با رنگ های فلورسنت نشاندار شده اند و به بخش مکمل خود در DNA متصل می شوند. سپس با استفاده از میکروسکوپ فلورسنت، محل اتصال پروب ها قابل مشاهده می شود.
این روش به دانشمندان و پزشکان کمک می کند تا تغییرات ژنتیکی مانند حذف ها (deletions)، اضافه شدن ها (duplications)، جابجایی ها (translocations) یا تعداد غیرطبیعی کروموزوم ها را تشخیص دهند. برای مثال، در تشخیص سندرم داون (تریزومی ۲۱)، سندرم ترنر، سرطان ها و برخی ناباروری ها از FISH استفاده می شود.
از مزیت های مهم FISH این است که می توان آن را روی سلول های تقسیم نشده، سلول های بافتی یا حتی نمونه های پارافینه انجام داد، در حالی که روش های قدیمی تر مثل کاریوتایپ نیاز به سلول های در حال تقسیم دارند.
در آزمایشگاه های ژنتیک پزشکی، FISH معمولاً برای:
تشخیص پیش از تولد (prenatal diagnosis) در نمونه های آمنیوسنتز یا CVS،
بررسی ناهنجاری های کروموزومی در سرطان های خون یا تومورها،
و تعیین وضعیت ژنتیکی جنین یا نوزادان مشکوک به اختلالات کروموزومی استفاده می شود.
فرآیند کلی شامل سه مرحله است:
آماده سازی نمونه: سلول ها یا بافت ها روی لام شیشه ای ثابت می شوند.
هیبراید شدن پروب: پروب های فلورسنت به توالی مکمل DNA در نمونه متصل می شوند.
مشاهده زیر میکروسکوپ فلورسنت: نقاط درخشان رنگی نشان دهنده ی محل دقیق ژن یا کروموزوم مورد نظر هستند.
نتایج FISH معمولاً در مدت ۱ تا ۲ روز آماده می شود، در حالی که روش های کاریوتایپ ممکن است چندین روز زمان ببرند. با این حال، FISH فقط نواحی خاصی را بررسی می کند و کل ژنوم را مانند کاریوتایپ نشان نمی دهد، بنابراین در موارد خاص باید با سایر روش های مولکولی مثل PCR یا CGH ترکیب شود.
علت اهمیت FISH:
FISH یک ابزار دقیق برای تشخیص سریع و هدفمند اختلالات ژنتیکی است. در درمان های سرطان نیز برای بررسی ژن های خاصی مثل HER2 در سرطان پستان یا ALK در سرطان ریه استفاده می شود تا نوع درمان مناسب تر انتخاب گردد.
در نهایت، FISH پلی میان روش های سنتی سیتوژنتیک و تکنیک های مدرن مولکولی است، چون هم ساختار کروموزومی و هم محتوای ژنی را با دقت نشان می دهد.
