فلوسایتومتری چیست و چه کاربردی دارد؟
فلوسایتومتری (Flow Cytometry) یکی از پیشرفته ترین روش های آزمایشگاهی برای تحلیل ویژگی های سلولی در سطح تک سلول است. در این روش، سلول ها یا ذرات موجود در یک محلول با عبور از پرتو لیزر بررسی می شوند و اطلاعات دقیقی از اندازه، شکل، میزان گرانولاسیون، و بیان پروتئین های سطحی یا درون سلولی آن ها به دست می آید. این فناوری در زیست شناسی، ایمونولوژی، هماتولوژی و تشخیص سرطان ها کاربرد گسترده ای دارد.
مبنای عملکرد فلوسایتومتری چیست؟
در دستگاه فلوسایتومتر، سلول ها یکی یکی از مقابل پرتوی لیزر عبور می کنند. نوری که از سلول بازتاب یا پراکنده می شود (Forward و Side Scatter) و نیز نور فلورسانس ناشی از رنگ های متصل به سلول، توسط آشکارسازها ثبت می شود. این داده ها به صورت نمودار و هیستوگرام تحلیل شده و ویژگی های جمعیت سلولی مشخص می گردد.
چه نوع رنگ هایی در فلوسایتومتری استفاده می شود؟
در این روش از رنگ های فلورسانس مانند FITC، PE، APC و PerCP استفاده می شود که به آنتی بادی های اختصاصی متصل می گردند. هر رنگ در طول موج خاصی می درخشد و به همین دلیل امکان بررسی چندین مارکر به صورت هم زمان وجود دارد.
کاربرد فلوسایتومتری در پزشکی چیست؟
فلوسایتومتری در شناسایی و شمارش سلول های ایمنی (مانند سلول های T، B و NK)، تشخیص لوسمی ها و لنفوم ها، بررسی آپوپتوز (مرگ برنامه ریزی شده سلولی)، و تحلیل چرخه سلولی کاربرد دارد. همچنین در پیگیری درمان بیماران مبتلا به سرطان و بیماری های خودایمنی نیز از این روش استفاده می شود.
تفاوت فلوسایتومتری با سیتوشیمی و میکروسکوپ نوری چیست؟
در حالی که روش های سیتوشیمی یا میکروسکوپی فقط ظاهر سلول را نشان می دهند، فلوسایتومتری اطلاعات کمی و دقیق تری از ویژگی های مولکولی سلول ها به دست می دهد و قادر است هزاران سلول را در چند ثانیه بررسی کند.
نتایج فلوسایتومتری چگونه تفسیر می شوند؟
داده های خروجی معمولاً به صورت نمودارهای نقطه ای (Dot Plot) یا هیستوگرام نمایش داده می شوند که در آن ها شدت فلورسانس یا پراکندگی نور هر سلول مشخص است. با تنظیم گیت ها (Gates)، جمعیت های سلولی مختلف از یکدیگر تفکیک می شوند.
مزایای فلوسایتومتری چیست؟
این روش دقت، سرعت و حساسیت بالایی دارد و قادر است چندین پارامتر را به طور هم زمان در هر سلول بررسی کند. همچنین برای بررسی هم زمان جمعیت های نادر سلولی بسیار مفید است.
آیا فلوسایتومتری محدودیت هم دارد؟
بله، نیاز به تجهیزات گران قیمت، مهارت در تنظیم دستگاه و تحلیل داده ها از چالش های اصلی آن است. علاوه بر این، سلول ها باید در حالت معلق باشند، بنابراین برای نمونه های بافتی نیاز به آماده سازی دقیق وجود دارد.