آزمایش های تعیین هویت

آزمایش های تعیین هویت (Identification Tests)

آزمایش های تعیین هویت مجموعه ای از روش های علمی و آزمایشگاهی هستند که برای شناسایی هویت افراد زنده، اجساد، بقایای انسانی یا نمونه های زیستی مورد استفاده قرار می گیرند. این آزمایش ها در زمینه های مختلفی مانند پزشکی قانونی، حوادث طبیعی، جرائم جنایی، تعیین والدین و مطالعات ژنتیکی کاربرد دارند.

آزمایش تعیین هویت چیست؟

آزمایش تعیین هویت به بررسی ویژگی های ژنتیکی، بیوشیمیایی یا فیزیکی منحصر به فرد هر فرد می پردازد تا مشخص شود یک نمونه (مثلاً خون، مو، بزاق یا استخوان) به چه کسی تعلق دارد.
مبنای اصلی این آزمایش ها تفاوت های DNA بین افراد است که در هر انسان منحصربه فرد می باشد، مگر در دوقلوهای همسان.

روش های اصلی آزمایش تعیین هویت

1. بررسی  (DNA Profiling / DNA Fingerprinting) DNA 

این روش دقیق ترین و پرکاربردترین روش تعیین هویت است.
در این روش از نمونه هایی مانند خون، بزاق، مو، ناخن یا استخوان DNA استخراج شده و نواحی خاصی از ژنوم که بین افراد متفاوت هستند (مانند STRs – Short Tandem Repeats) مورد بررسی قرار می گیرد.
نتیجه به صورت الگوی ژنتیکی خاص برای هر فرد به دست می آید و با پایگاه داده یا نمونه های دیگر مقایسه می شود.

2. آزمایش تعیین هویت با mtDNA (DNA میتوکندریایی)

در مواردی که DNA هسته ای تخریب شده باشد (مثل اجساد قدیمی یا سوخته)، از DNA میتوکندری استفاده می شود.
چون mtDNA از مادر به فرزندان منتقل می شود، برای شناسایی خویشاوندان مادری کاربرد دارد.

3. تعیین هویت با مارکرهای ژنتیکی خاص (SNP, Y-STR, X-STR)

Y-STR: برای شناسایی وابستگی های پدری در مردان

X-STR: برای بررسی روابط خویشاوندی در بین زنان

SNPs: برای بررسی تفاوت های تک نوکلئوتیدی در ژنوم، کاربردی در تعیین نژاد و جمعیت

4. تعیین هویت از طریق اثر انگشت (Fingerprint Analysis)

قبل از ورود آزمایش های DNA، اثر انگشت روشی کلاسیک و همچنان پرکاربرد است.
هر فرد دارای طرح اثر انگشت منحصربه فردی است که با مقایسه در سیستم های دیجیتال قابل تطبیق می باشد.

5. تعیین هویت از طریق ویژگی های فیزیکی و دندانی

در پزشکی قانونی، در صورت نبود DNA، از ویژگی های دندانی، اسکلت و ساختار استخوانی برای شناسایی افراد استفاده می شود.

مراحل انجام آزمایش تعیین هویت ژنتیکی

جمع آوری نمونه: از خون، بزاق، مو، ناخن یا بافت.

استخراج DNA: با روش های شیمیایی یا کیت های تجاری.

تعیین کیفیت و کمیت DNA.

تکثیر نواحی خاص ژنوم با PCR.

تجزیه وتحلیل STR یا سایر مارکرهای ژنتیکی.

مقایسه پروفایل ژنتیکی با نمونه مرجع.

تفسیر نتایج و گزارش نهایی.

کاربردهای آزمایش تعیین هویت

تعیین هویت اجساد در حوادث، جنگ یا بلایای طبیعی

تعیین والدین (تست پدری یا مادری)

شناسایی مجرمین در پرونده های جنایی

تأیید یا رد نسبت های خانوادگی (مثل تست برادری یا خواهری)

شناسایی نمونه های انسانی در تحقیقات باستان شناسی

تعیین منشاء نمونه های بیولوژیکی در آزمایشگاه های قانونی

دقت و اعتبار آزمایش های تعیین هویت

آزمایش DNA یکی از دقیق ترین روش های علمی موجود است و احتمال خطا در آن بسیار پایین (کمتر از یک در میلیارد) است، به شرط آن که نمونه ها درست جمع آوری و نگهداری شوند.
در آزمایش های پزشکی قانونی، برای افزایش دقت، معمولاً از چندین ناحیه STR به طور هم زمان استفاده می شود.

مزایای آزمایش تعیین هویت ژنتیکی

دقت و اختصاصیت بالا

امکان انجام حتی با نمونه های قدیمی یا آسیب دیده

کاربرد در انواع موارد قانونی، انسانی و تاریخی

قابلیت ثبت در پایگاه های داده ژنتیکی برای شناسایی سریع تر افراد

محدودیت ها

نیاز به تجهیزات و تخصص بالا

احتمال آلودگی نمونه و بروز خطا در مراحل استخراج

مسائل اخلاقی و حقوقی مربوط به حریم خصوصی ژنتیکی