انسولین

انسولین چیست؟
انسولین (Insulin) یک هورمون پروتئینی حیاتی است که توسط سلول های بتا در جزایر لانگرهانس پانکراس ترشح می شود و وظیفه ی اصلی آن تنظیم قند خون (گلوکز) در بدن است. این هورمون به سلول ها کمک می کند تا گلوکز موجود در خون را جذب کرده و برای تولید انرژی یا ذخیره به شکل گلیکوژن در کبد و عضلات استفاده کنند. بدون انسولین، گلوکز در خون تجمع می یابد و باعث افزایش قند خون می شود که مشخصه ی اصلی بیماری دیابت است.

چگونه انسولین در بدن عمل می کند؟
پس از خوردن غذا، سطح گلوکز خون افزایش می یابد. این افزایش، پانکراس را تحریک می کند تا انسولین ترشح کند. انسولین به گیرنده های مخصوص روی سطح سلول ها متصل می شود و باعث ورود گلوکز به داخل سلول ها می گردد. درون سلول، گلوکز یا برای تولید انرژی مصرف شده یا به صورت گلیکوژن ذخیره می شود. هنگامی که سطح قند خون کاهش می یابد، ترشح انسولین کاهش می یابد و هورمون گلوکاگون فعال می شود تا قند خون را متعادل نگه دارد.

چه زمانی انسولین در بدن کاهش می یابد؟
وقتی سلول های بتای پانکراس آسیب ببینند یا بدن نسبت به اثر انسولین مقاوم شود، دیابت ایجاد می شود.

در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی بدن به سلول های بتا حمله می کند و انسولین تولید نمی شود.

در دیابت نوع ۲، انسولین تولید می شود اما سلول ها به آن پاسخ نمی دهند (مقاومت به انسولین).

انسولین چگونه تولید می شود؟
در بدن، انسولین ابتدا به شکل مولکولی به نام پروانسولین (Proinsulin) ساخته می شود. سپس در پانکراس به انسولین فعال و پپتید C تجزیه می شود. در داروسازی نیز انسولین امروزه به طور گسترده با استفاده از تکنولوژی DNA نوترکیب (Recombinant DNA Technology) از باکتری ها یا سلول های مخمر تولید می شود که دقیقاً مشابه انسولین انسانی است.

انواع انسولین های دارویی
انسولین های تزریقی بسته به سرعت و مدت اثرشان تقسیم می شوند:

کوتاه اثر (Rapid-acting): مثل Lispro یا Aspart، برای کنترل قند پس از وعده غذایی.

متوسط اثر (Intermediate-acting): مثل NPH، با اثر طولانی تر برای حفظ سطح قند در بین وعده ها.

طولانی اثر (Long-acting): مثل Glargine یا Detemir، برای کنترل شبانه روزی قند خون.
برخی بیماران از ترکیب چند نوع انسولین برای کنترل دقیق تر قند خون استفاده می کنند.

چگونه سطح انسولین در خون بررسی می شود؟
پزشکان برای ارزیابی عملکرد پانکراس از آزمایش هایی مانند سطح انسولین ناشتا، تست تحمل گلوکز (GTT) و اندازه گیری پپتید C استفاده می کنند. مقادیر غیرطبیعی ممکن است نشان دهنده ی دیابت، مقاومت به انسولین یا تومورهای ترشح کننده انسولین (انسولینوما) باشند.

تأثیر سبک زندگی بر انسولین
فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، کنترل وزن و خواب کافی باعث افزایش حساسیت بدن به انسولین می شود. مصرف زیاد قند و چربی های اشباع، استرس مزمن و کم تحرکی، حساسیت به انسولین را کاهش داده و خطر دیابت را افزایش می دهد.

آیا انسولین فقط در دیابت استفاده می شود؟
اگرچه کاربرد اصلی انسولین در درمان دیابت نوع ۱ و ۲ است، اما در برخی موارد دیگر مانند کتواسیدوز دیابتی، دیابت بارداری یا هیپرکالمی (افزایش پتاسیم خون) نیز به صورت کنترل شده از انسولین استفاده می شود.