سلول درمانی چیست و چه کاربردی دارد؟
سلول درمانی (Cell Therapy) یکی از شاخه های پیشرفته پزشکی بازساختی است که در آن از سلول های زنده برای ترمیم یا جایگزینی سلول ها و بافت های آسیب دیده بدن استفاده می شود. این روش به جای دارو یا جراحی سنتی، بر توانایی طبیعی بدن در بازسازی و ترمیم تأکید دارد و هدف آن بازیابی عملکرد طبیعی بافت ها است.
اصل عملکرد سلول درمانی چیست؟
در سلول درمانی، سلول های خاصی (معمولاً سلول های بنیادی یا سلول های تمایز یافته) به بدن فرد تزریق یا پیوند زده می شوند تا بافت آسیب دیده را بازسازی کنند یا پاسخ ایمنی را تعدیل نمایند. این سلول ها می توانند از بدن خود بیمار (اتو لوگ) یا از فرد دیگر (آلوژنیک) به دست آیند.
انواع سلول درمانی کدام اند؟
۱. سلول درمانی با سلول های بنیادی (Stem Cell Therapy):
شامل استفاده از سلول های بنیادی مزانشیمی، خون بند ناف، یا سلول های بنیادی پرتوان القایی (iPSCs) برای بازسازی بافت های مختلف مانند قلب، استخوان و پوست.
۲. سلول درمانی ایمنی (Immunotherapy):
مانند سلول های CAR-T که در درمان سرطان استفاده می شوند. در این روش سلول های T بیمار اصلاح ژنتیکی می شوند تا سلول های سرطانی را شناسایی و نابود کنند.
سلول درمانی با سلول های تمایز یافته:
در این روش از سلول هایی مانند فیبروبلاست ها، کندروسیت ها یا سلول های پانکراس برای ترمیم بافت های خاص استفاده می شود.
کاربردهای بالینی سلول درمانی چیست؟
درمان بیماری های خونی مانند لوسمی و لنفوم (پیوند مغز استخوان)
بازسازی عضله قلب پس از سکته قلبی
ترمیم آسیب های نخاعی و مغزی
درمان بیماری های خودایمنی مانند MS و دیابت نوع ۱
بازسازی بافت پوست در سوختگی ها
درمان ناباروری و اختلالات بینایی (مثلاً بازسازی شبکیه)
منابع تهیه سلول ها در سلول درمانی چیست؟
سلول های خود فرد (اتو لوگ): خطر رد پیوند پایین است.
سلول های اهداکننده (آلوژنیک): کاربرد گسترده تر ولی با خطرات ایمنی بیشتر.
سلول های بنیادی پرتوان القایی (iPSCs): از سلول های بالغ بدن بازبرنامه ریزی می شوند تا خاصیت چندتوانی پیدا کنند.
تفاوت سلول درمانی با ژن درمانی چیست؟
در سلول درمانی، سلول ها خود ابزار درمان هستند، در حالی که در ژن درمانی، ژن ها به سلول ها وارد می شوند تا عملکرد آنها اصلاح شود. البته در برخی موارد، این دو روش ترکیب می شوند (مانند CAR-T cell therapy).
چالش ها و محدودیت های سلول درمانی چیست؟
احتمال رد ایمنی یا تشکیل تومور
دشواری در تولید و نگهداری سلول های زنده
هزینه بالا و نیاز به تجهیزات تخصصی
الزامات دقیق اخلاقی و قانونی
آینده سلول درمانی چگونه پیش بینی می شود؟
سلول درمانی یکی از امیدبخش ترین فناوری ها در پزشکی آینده است. با پیشرفت در زیست فناوری، مهندسی بافت و ژنتیک، انتظار می رود درمان های دقیق تر، شخصی سازی شده تر و ایمن تری توسعه یابند.
