فلزات سنگین چیستند؟
فلزات سنگین گروهی از عناصر با وزن مولکولی و چگالی بالا هستند که در صورت ورود بیش از حد به بدن، می توانند خاصیت سمی داشته باشند. از مهم ترین فلزات سنگین می توان به سرب، جیوه، کادمیوم، آرسنیک و کروم اشاره کرد. این فلزات در طبیعت وجود دارند اما فعالیت های صنعتی و آلودگی محیط زیست باعث افزایش غلظت آن ها می شود.
فلزات سنگین چگونه وارد بدن می شوند؟
ورود فلزات سنگین به بدن معمولاً از طریق آب و غذای آلوده، هوا، تماس شغلی، لوازم آرایشی و محصولات صنعتی انجام می شود. تجمع این فلزات در بافت ها می تواند به مرور زمان موجب مشکلات جدی سلامت شود. تماس طولانی مدت با فلزات سنگین در صنایع باتری سازی، رنگ سازی و معادن شایع تر است.
اثر فلزات سنگین بر سلامت چیست؟
فلزات سنگین می توانند بر سیستم عصبی، کلیه ها، کبد، سیستم ایمنی و عملکردهای سلولی تأثیر بگذارند. سرب روی رشد عصبی کودکان اثر منفی دارد، جیوه باعث آسیب عصبی می شود، و کادمیوم به کلیه و استخوان ها آسیب می زند. برخی فلزات مانند آرسنیک نیز خاصیت سرطان زایی دارند.
چگونه میزان فلزات سنگین تشخیص داده می شود؟
تشخیص معمولاً با آزمایش خون، ادرار یا مو انجام می شود. روش های دستگاهی مانند ICP-MS و AAS نیز برای اندازه گیری دقیق غلظت فلزات استفاده می شوند. انتخاب نوع آزمایش به نوع فلز و مدت زمان تماس بستگی دارد.
چگونه می توان از آلودگی فلزات سنگین پیشگیری کرد؟
استفاده از آب سالم، شستشوی دقیق سبزیجات، کاهش مصرف ماهی های پر جیوه، رعایت اصول ایمنی در محیط های صنعتی و کنترل آلاینده های محیطی از مهم ترین روش های پیشگیری هستند. استفاده از فیلترهای مناسب آب و تهویه صنعتی نیز ضروری است.
درمان مسمومیت با فلزات سنگین چگونه انجام می شود؟
در موارد شدید، از داروهای شلات کننده (Chelators) برای اتصال و دفع فلزات از بدن استفاده می شود. درمان حمایتی، اصلاح تغذیه و افزایش مصرف آنتی اکسیدان ها نیز در کاهش آسیب ناشی از این فلزات مؤثر است.
