واکسن های ویروسی چیستند و چگونه عمل می کنند؟
واکسن های ویروسی (Viral Vaccines) نوعی از واکسن ها هستند که برای پیشگیری از بیماری های ناشی از ویروس ها طراحی می شوند. این واکسن ها با تحریک سیستم ایمنی بدن برای تولید آنتی بادی و سلول های حافظه، بدن را در برابر ویروس واقعی مقاوم می کنند. هدف اصلی آن ها آموزش سیستم ایمنی است تا در صورت مواجهه با ویروس، پاسخ سریع و مؤثری بدهد.
انواع واکسن های ویروسی کدام اند؟
واکسن های ویروسی به چند گروه اصلی تقسیم می شوند:
۱. واکسن زنده ضعیف شده (Live Attenuated Vaccines): شامل ویروس هایی هستند که ضعیف شده اند تا بیماری ایجاد نکنند ولی سیستم ایمنی را تحریک کنند. مانند واکسن سرخک، اوریون، سرخجه (MMR) و آبله مرغان.
۲. واکسن غیرفعال شده (Inactivated Vaccines): حاوی ویروس های کشته شده هستند که نمی توانند تکثیر شوند، اما هنوز آنتی ژن های لازم برای تحریک ایمنی را دارند. مانند واکسن هپاتیت A و فلج اطفال غیرفعال.
۳. واکسن زیرواحدی (Subunit Vaccines): فقط بخش هایی از ویروس مانند پروتئین های سطحی آن را شامل می شوند. واکسن HPV و هپاتیت B از این نوع هستند.
۴. واکسن های وکتوری (Vector Vaccines): در این نوع، ژن ویروس مورد نظر داخل ویروس دیگری که بی ضرر است قرار داده می شود. واکسن آسترازنکا و جانسون اند جانسون نمونه هایی از این نوع اند.
۵. واکسن های mRNA: نوع جدیدی از واکسن ها که با تزریق RNA ویروس، بدن را وادار به ساخت آنتی ژن می کنند تا ایمنی ایجاد شود؛ مانند واکسن های فایزر و مدرنا برای کووید-۱۹.
واکسن های ویروسی از چند ماهگی تزریق می شوند؟
بیشتر واکسن های ویروسی از دوران نوزادی آغاز می شوند. به عنوان مثال واکسن MMR در ۱۲ ماهگی تزریق می شود و واکسن فلج اطفال از بدو تولد در برنامه واکسیناسیون قرار دارد.
آیا واکسن های ویروسی عوارض دارند؟
عوارض معمول واکسن های ویروسی خفیف اند و شامل تب، درد محل تزریق و خستگی موقت هستند. واکسن های زنده ضعیف شده ممکن است در افراد با سیستم ایمنی ضعیف مشکلات بیشتری ایجاد کنند، بنابراین تزریق آن ها نیازمند مشاوره پزشکی است.
تفاوت واکسن زنده با واکسن غیرفعال در چیست؟
واکسن های زنده ایمنی قوی تر و طولانی مدت تری ایجاد می کنند چون ویروس در بدن تا حدی فعال است. اما واکسن های غیرفعال ایمن ترند و در افراد باردار یا دارای نقص ایمنی نیز قابل استفاده هستند.
چرا برخی واکسن های ویروسی نیاز به دوز یادآور دارند؟
در برخی موارد، میزان آنتی بادی پس از مدتی کاهش می یابد و تزریق دوز یادآور باعث تقویت و تثبیت ایمنی می شود. واکسن هپاتیت B و کووید-۱۹ نمونه هایی هستند که نیاز به یادآور دارند.
آیا واکسن های ویروسی می توانند باعث بیماری شوند؟
واکسن های غیرفعال و mRNA نمی توانند باعث بیماری شوند چون ویروس در آن ها غیرزنده یا ناقص است. در واکسن های زنده ضعیف شده احتمال بسیار نادری از بروز علائم خفیف وجود دارد، اما به هیچ وجه منجر به بیماری شدید نمی شود.
چگونه واکسن های ویروسی باعث ایمنی جمعی می شوند؟
وقتی درصد زیادی از جمعیت واکسینه شوند، احتمال انتقال ویروس کاهش می یابد. این پدیده به نام "ایمنی جمعی" شناخته شده و از افراد آسیب پذیر جامعه نیز محافظت می کند.
