پنی سیلین در کشت سلول چیست؟
پنی سیلین یکی از شناخته شده ترین آنتی بیوتیک های خانواده بتالاکتام است که سال هاست در آزمایشگاه های کشت سلول برای جلوگیری از رشد باکتری های آلوده کننده مورد استفاده قرار می گیرد. محیط های کشت سلولی حاوی مواد مغذی فراوان، قندها، اسیدهای آمینه، ویتامین ها و سرم هستند و همین ترکیبات شرایط ایده آلی برای رشد سریع باکتری ها فراهم می کنند. به همین دلیل حتی مقدار بسیار کمی آلودگی می تواند طی چند ساعت جمعیت باکتریایی را به حدی برساند که سلول های یوکاریوتی از بین بروند.
استفاده از این آنتی بیوتیک باعث می شود بسیاری از باکتری های حساس فرصت تکثیر پیدا نکنند و احتمال از دست رفتن کشت کاهش یابد. با وجود این، پنی سیلین یک ابزار کمکی برای کنترل آلودگی است و هرگز جایگزین رعایت کامل تکنیک آسپتیک، استریل بودن تجهیزات و کار صحیح داخل هود لامینار نیست.
در بیشتر آزمایشگاه های تحقیقاتی و دارویی، این آنتی بیوتیک همراه استرپتومایسین استفاده می شود تا طیف وسیع تری از باکتری های گرم مثبت و گرم منفی پوشش داده شود.
اهمیت کنترل آلودگی های باکتریایی در کشت سلولی
یکی از مهم ترین دلایل شکست آزمایش های کشت سلول، آلودگی میکروبی است. باکتری ها سرعت تقسیم بسیار بالاتری نسبت به سلول های پستانداران دارند و در مدت کوتاهی مواد غذایی محیط را مصرف می کنند. علاوه بر این، محصولات متابولیکی آن ها باعث تغییر pH محیط، تولید سموم و تخریب سلول ها می شود.
آلودگی باکتریایی همیشه با کدر شدن محیط مشخص نمی شود. گاهی باکتری ها در مراحل اولیه رشد قرار دارند و تنها تغییرات ظریفی مانند کاهش رشد سلول، تغییر مورفولوژی یا افزایش ذرات شناور مشاهده می شود. استفاده از پنی سیلین می تواند رشد برخی از این باکتری ها را مهار کند، اما اگر آلودگی از نوع مقاوم باشد، وجود آنتی بیوتیک فقط تشخیص آلودگی را به تأخیر می اندازد.
به همین دلیل در آزمایشگاه های دارای استاندارد GMP و ISO، کنترل آلودگی بر پایه رعایت اصول استریل انجام می شود و استفاده از آنتی بیوتیک تنها در شرایط مشخص مجاز است.
مکانیسم اثر بر باکتری ها
پنی سیلین با مهار سنتز دیواره سلولی باکتری عمل می کند. دیواره سلولی باکتری از مولکولی به نام پپتیدوگلیکان تشکیل شده است که استحکام مکانیکی سلول را تأمین می کند. هنگام تقسیم سلول، آنزیم های ویژه ای اتصالات عرضی میان رشته های پپتیدوگلیکان ایجاد می کنند.
این آنتی بیوتیک به پروتئین های متصل شونده به پنی سیلین یا Penicillin Binding Proteins متصل می شود و فعالیت آن ها را متوقف می کند. در نتیجه دیواره سلولی ناقص تشکیل می شود، فشار اسمزی افزایش پیدا می کند و باکتری دچار لیز سلولی خواهد شد.
از آنجا که سلول های جانوری فاقد دیواره سلولی هستند، این مکانیسم مستقیماً روی سلول های کشت شده اثر نمی گذارد، اما حضور طولانی مدت آنتی بیوتیک می تواند مسیرهای سلولی را به صورت غیرمستقیم تغییر دهد.
طیف اثر ضدباکتریایی
پنی سیلین بیشترین اثر را بر باکتری های گرم مثبت دارد. گونه هایی مانند استرپتوکوکوس، باسیلوس و بسیاری از استافیلوکوک های حساس توسط این دارو مهار می شوند. در مقابل، بسیاری از باکتری های گرم منفی دارای غشای خارجی هستند که ورود این آنتی بیوتیک را محدود می کند.
همچنین باکتری هایی که آنزیم بتالاکتاماز تولید می کنند، قادرند حلقه بتالاکتام را تخریب کرده و نسبت به دارو مقاوم شوند. گونه هایی مانند سودوموناس آئروژینوزا معمولاً نسبت به پنی سیلین مقاومت ذاتی دارند و با این آنتی بیوتیک کنترل نمی شوند.
نکته بسیار مهم این است که مایکوپلاسما اصلاً دیواره سلولی ندارد؛ بنابراین پنی سیلین هیچ اثری بر آن ندارد و وجود آن نمی تواند از آلودگی مایکوپلاسما جلوگیری کند.
چرا همراه استرپتومایسین استفاده می شود؟
محلول Penicillin-Streptomycin رایج ترین مکمل آنتی بیوتیکی در کشت سلول است. استرپتومایسین از خانواده آمینوگلیکوزیدهاست و با اتصال به زیرواحد ۳۰S ریبوزوم باکتری، سنتز پروتئین را مختل می کند.
ترکیب این دو آنتی بیوتیک باعث می شود دو مکانیسم متفاوت به طور هم زمان روی باکتری اثر بگذارند. پنی سیلین بیشتر باکتری های گرم مثبت حساس را هدف قرار می دهد و استرپتومایسین پوشش بهتری روی بخشی از باکتری های گرم منفی ایجاد می کند.
به همین دلیل تقریباً تمام شرکت های تولیدکننده محیط کشت سلولی این دو ماده را به صورت محلول آماده 100X عرضه می کنند.
غلظت استاندارد در محیط کشت سلولی
غلظت استاندارد پنی سیلین در بیشتر محیط های کشت سلولی برابر با 100 Units در هر میلی لیتر است. این مقدار زمانی حاصل می شود که محلول Penicillin-Streptomycin 100X به میزان یک درصد حجم نهایی محیط اضافه شود.
برای تهیه محیط کشت، به ازای هر 100 میلی لیتر محیط باید یک میلی لیتر از محلول 100X اضافه شود. برای 250 میلی لیتر محیط مقدار مورد نیاز 2.5 میلی لیتر، برای 500 میلی لیتر محیط 5 میلی لیتر و برای یک لیتر محیط 10 میلی لیتر است.
استفاده از غلظت های بالاتر معمولاً توصیه نمی شود، زیرا می تواند روی سلامت سلول ها اثر بگذارد یا آلودگی های مقاوم را مخفی کند.
واحد Units چه مفهومی دارد؟
برخلاف بسیاری از مواد شیمیایی، قدرت پنی سیلین بر حسب Units یا واحد بین المللی بیان می شود. این واحد نشان دهنده فعالیت زیستی دارو است و مستقیماً بیانگر جرم آن نیست.
در عمل، هر واحد تقریباً معادل 0.6 میکروگرم پنی سیلین G است. بنابراین محلولی که روی آن 10,000 Units/mL نوشته شده است، فعالیت بیولوژیکی مشخصی دارد و هنگام تهیه محلول باید Units درج شده روی ویال ملاک محاسبه باشد.
این موضوع هنگام خرید پودر یا تهیه محلول استوک اهمیت زیادی دارد، زیرا ممکن است وزن ماده با قدرت زیستی آن متفاوت باشد.
تهیه محلول استوک در آزمایشگاه
در صورتی که محلول آماده در دسترس نباشد، می توان محلول استوک را از پودر تهیه کرد. این کار باید کاملاً در شرایط استریل انجام شود تا خود محلول به منبع آلودگی تبدیل نشود.
ابتدا مقدار مشخصی از پودر در آب استریل یا Water for Injection حل می شود. محلول باید به آرامی مخلوط شود تا کف ایجاد نشود و سپس از فیلتر استریل 0.22 میکرون عبور داده شود. استفاده از فیلتر باعث حذف هرگونه آلودگی احتمالی بدون آسیب رساندن به مولکول آنتی بیوتیک می شود.
پس از تهیه، بهتر است محلول در حجم های کوچک تقسیم شود تا هنگام استفاده فقط یک ویال ذوب شود و دفعات انجماد و ذوب کاهش پیدا کند.
شرایط نگهداری و پایداری
پنی سیلین نسبت به دما و رطوبت حساس است و در صورت نگهداری نامناسب فعالیت خود را از دست می دهد. محلول آماده باید در فریزر منفی 20 درجه سانتی گراد نگهداری شود و برای مصرف روزانه تنها مقدار مورد نیاز در یخچال قرار گیرد.
نور مستقیم، دمای بالا و چرخه های مکرر Freeze-Thaw باعث کاهش فعالیت این آنتی بیوتیک می شوند. اگر محلول تغییر رنگ پیدا کند، کدر شود یا رسوب ایجاد شود، نباید در کشت سلول استفاده شود.
در محیط کشت آماده نیز بهتر است محلول تازه تهیه شود و بیش از چند هفته در یخچال نگهداری نشود، زیرا فعالیت آنتی بیوتیک به مرور کاهش می یابد.
بهترین زمان اضافه کردن به محیط
پنی سیلین باید بعد از آماده شدن کامل محیط کشت اضافه شود. ابتدا محیط پایه، سپس سرم جنینی گاوی، گلوتامین و سایر مکمل ها اضافه می شوند و در پایان محلول Penicillin-Streptomycin به محیط افزوده می شود.
این ترتیب باعث می شود آنتی بیوتیک در معرض شرایط نامناسب قرار نگیرد و فعالیت خود را حفظ کند. همچنین نباید این محلول به محیط داغ یا محیطی که هنوز استریل نشده است اضافه شود، زیرا حرارت می تواند ساختار بتالاکتام را تخریب کند.
در آزمایشگاه های کشت سلول، تمام این مراحل داخل هود لامینار و با وسایل استریل انجام می شود تا احتمال آلودگی به حداقل برسد.
اثرات پنی سیلین بر سلول های پستانداران و نکات تخصصی استفاده در کشت سلول
آیا حضور آنتی بیوتیک روی سلول های پستانداران تأثیر می گذارد؟
اگرچه مکانیسم اصلی پنی سیلین روی دیواره سلولی باکتری ها عمل می کند و سلول های پستانداران فاقد دیواره سلولی هستند، اما این موضوع به معنای بی اثر بودن کامل آن در سیستم های کشت سلولی نیست. طی دو دهه گذشته مطالعات متعددی نشان داده اند که قرار گرفتن طولانی مدت سلول ها در معرض آنتی بیوتیک ها می تواند پاسخ های سلولی را تغییر دهد و در برخی پروژه های تحقیقاتی به عنوان یک عامل مداخله گر شناخته شود.
سلول های کشت شده به تغییرات بسیار کوچک محیط حساس هستند. افزودن آنتی بیوتیک ممکن است روی مسیرهای پیام رسانی، بیان ژن، فعالیت آنزیم ها و حتی الگوی تکثیر سلول اثر بگذارد. شدت این اثرات به نوع سلول، مدت زمان تماس، غلظت مصرفی و نوع آزمایش بستگی دارد.
به همین دلیل در بسیاری از آزمایش های مربوط به بیولوژی مولکولی، فارماکولوژی، ترنسکریپتومیکس و پروتئومیکس توصیه می شود سلول ها حداقل چند پاساژ قبل از انجام آزمایش بدون آنتی بیوتیک نگهداری شوند.
تأثیر بر رشد و تکثیر سلول
یکی از اثرات غیرمستقیم استفاده مداوم از پنی سیلین، تغییر سرعت رشد برخی خطوط سلولی است. در بسیاری از سلول ها غلظت استاندارد 100 Units/mL مشکل محسوسی ایجاد نمی کند، اما برخی خطوط سلولی اولیه یا سلول های بنیادی نسبت به تغییرات محیط حساس تر هستند.
در تماس طولانی مدت ممکن است سرعت تقسیم سلول کاهش پیدا کند یا زمان دو برابر شدن جمعیت سلولی افزایش یابد. همچنین در برخی خطوط سلولی تغییر در مورفولوژی، کاهش چسبندگی یا تغییر الگوی تشکیل کلنی گزارش شده است.
به همین دلیل اگر هدف مطالعه رشد سلول، محاسبه زمان Doubling Time یا بررسی اثر داروها بر تکثیر باشد، بهتر است شرایط کنترل بدون آنتی بیوتیک نیز وجود داشته باشد.
تغییر بیان ژن در حضور آنتی بیوتیک
یکی از موضوعات مهم در تحقیقات مدرن کشت سلول، اثر آنتی بیوتیک ها بر بیان ژن است. مطالعات RNA-Seq و Microarray نشان داده اند که حضور Penicillin-Streptomycin می تواند بیان صدها ژن را در برخی خطوط سلولی تغییر دهد.
این تغییرات معمولاً در ژن های مرتبط با موارد زیر مشاهده شده اند:
پاسخ به استرس سلولی.
مسیرهای التهابی.
متابولیسم انرژی.
تنظیم چرخه سلولی.
پاسخ به داروها.
به همین دلیل اگر پروژه تحقیقاتی شامل بررسی بیان ژن یا تولید RNA با کیفیت بالا باشد، وجود آنتی بیوتیک می تواند نتایج را تحت تأثیر قرار دهد و به عنوان یک متغیر آزمایشی ناخواسته عمل کند.
ارتباط با فعالیت میتوکندری و متابولیسم سلول
اگرچه پنی سیلین مستقیماً میتوکندری را هدف قرار نمی دهد، اما تغییر شرایط محیطی می تواند فعالیت متابولیکی سلول را تغییر دهد. در برخی مطالعات کاهش مصرف اکسیژن، تغییر تولید ATP و تغییر فعالیت آنزیم های متابولیکی مشاهده شده است.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که هدف آزمایش بررسی سمیت داروها، اندازه گیری متابولیسم سلولی یا ارزیابی عملکرد میتوکندری باشد. وجود آنتی بیوتیک ممکن است باعث تغییر مقدار واقعی پاسخ سلول شود و تفسیر نتایج را دشوار کند.
آیا پنی سیلین مایکوپلاسما را از بین می برد؟
یکی از رایج ترین سوءبرداشت ها در کشت سلول این است که استفاده از Pen-Strep از همه آلودگی ها جلوگیری می کند. در واقع مایکوپلاسما کاملاً نسبت به پنی سیلین مقاوم است.
مایکوپلاسما دیواره سلولی ندارد و به همین دلیل آنتی بیوتیک های بتالاکتام هیچ نقطه اثر فعالی روی آن ندارند. این آلودگی یکی از خطرناک ترین آلودگی های کشت سلول است زیرا معمولاً بدون ایجاد کدورت محیط رشد می کند.
نشانه های احتمالی آلودگی مایکوپلاسما شامل کاهش سرعت رشد سلول، تغییر مورفولوژی، کاهش بیان پروتئین ها، تغییر پاسخ به داروها و نتایج غیرقابل تکرار آزمایش ها است.
برای تشخیص این آلودگی باید از روش های اختصاصی مانند PCR، رنگ آمیزی DNA یا کیت های تشخیص مایکوپلاسما استفاده شود.
تفاوت با سایر آنتی بیوتیک های مورد استفاده در کشت سلول
در کشت سلول از آنتی بیوتیک های مختلفی استفاده می شود که هر کدام طیف اثر متفاوتی دارند.
استرپتومایسین با مهار سنتز پروتئین باکتری عمل می کند و بیشتر روی بسیاری از باکتری های گرم منفی مؤثر است.
جنتامایسین طیف وسیع تری دارد و در برخی آزمایشگاه ها جایگزین Pen-Strep می شود.
آمفوتریسین B یک داروی ضدقارچ است و برای جلوگیری از رشد مخمرها و کپک ها استفاده می شود.
سیپروفلوکساسین، کانامایسین و پلی میکسین نیز در شرایط خاص و برای کنترل آلودگی های ویژه استفاده می شوند.
انتخاب آنتی بیوتیک باید بر اساس نوع آلودگی احتمالی و هدف آزمایش انجام شود و استفاده هم زمان از چند آنتی بیوتیک بدون دلیل علمی توصیه نمی شود.
چه زمانی بهتر است از محیط بدون آنتی بیوتیک استفاده شود؟
بسیاری از آزمایشگاه های تحقیقاتی معتبر سلول ها را به طور دائمی بدون آنتی بیوتیک نگهداری می کنند. این کار چند مزیت مهم دارد.
اول اینکه هرگونه آلودگی باکتریایی خیلی سریع آشکار می شود و امکان حذف کشت آلوده وجود دارد.
دوم اینکه احتمال ایجاد مقاومت آنتی بیوتیکی کاهش پیدا می کند.
سوم اینکه رفتار طبیعی سلول حفظ می شود و نتایج آزمایش ها کمتر تحت تأثیر عوامل خارجی قرار می گیرد.
معمولاً توصیه می شود پس از ذوب سلول فریز شده، تنها در یک یا دو پاساژ اول از Pen-Strep استفاده شود و سپس سلول ها در محیط فاقد آنتی بیوتیک پاساژ داده شوند.
استفاده در زمان ذوب سلول های فریز شده
سلول هایی که از تانک نیتروژن خارج می شوند، ممکن است در مرحله فریز یا انتقال در معرض آلودگی قرار گرفته باشند. به همین دلیل بسیاری از پروتکل ها استفاده از Penicillin-Streptomycin را در اولین محیط پس از ذوب توصیه می کنند.
پس از سانتریفیوژ و حذف محلول فریز، سلول ها در محیط تازه حاوی آنتی بیوتیک کشت داده می شوند. این کار احتمال رشد باکتری های احتمالی را کاهش می دهد.
اگر سلول سالم باشد و آلودگی مشاهده نشود، بهتر است از پاساژهای بعدی محیط بدون آنتی بیوتیک استفاده شود.
نقش این آنتی بیوتیک در آزمایش های دارویی و سمیت سلولی
در مطالعات Drug Screening و Cytotoxicity باید توجه داشت که آنتی بیوتیک می تواند به عنوان یک متغیر مزاحم عمل کند.
اگر اثر یک داروی جدید بر سلول بررسی می شود، وجود Pen-Strep ممکن است پاسخ سلولی را تغییر دهد و مقدار واقعی سمیت یا اثر درمانی دارو متفاوت از شرایط طبیعی باشد.
به همین دلیل در بسیاری از پروتکل های استاندارد MTT، XTT، CCK-8، Resazurin و آزمون های ATP توصیه می شود شرایط کنترل و تیمار از نظر وجود یا عدم وجود آنتی بیوتیک یکسان باشند.
تأثیر بر آزمون MTT و سایر تست های متابولیکی
آزمون MTT بر اساس فعالیت آنزیم های میتوکندری انجام می شود. هر عاملی که متابولیسم سلولی را تغییر دهد، ممکن است روی مقدار جذب نوری نهایی اثر بگذارد.
پنی سیلین در غلظت استاندارد معمولاً اثر شدیدی روی آزمون MTT ندارد، اما استفاده طولانی مدت یا غلظت های بالا می تواند فعالیت متابولیکی برخی سلول ها را تغییر دهد.
اگر هدف مطالعه بررسی تغییرات کوچک در فعالیت متابولیکی باشد، بهتر است سلول ها پیش از آزمایش در محیط بدون آنتی بیوتیک نگهداری شوند.
تداخل با مطالعات مولکولی و بیان پروتئین
در آزمایش هایی مانند RT-PCR، qPCR، Western Blot، ELISA سلولی، RNA Sequencing و Proteomics، هر تغییری در بیان ژن یا سنتز پروتئین اهمیت دارد.
وجود آنتی بیوتیک ممکن است بیان برخی ژن های پاسخ به استرس را افزایش دهد یا مسیرهای سیگنالینگ را تغییر دهد. بنابراین حذف آن قبل از استخراج RNA یا پروتئین می تواند کیفیت داده های تحقیقاتی را افزایش دهد.
در پروژه های مرتبط با سلول های بنیادی، ایمونولوژی و سرطان این موضوع اهمیت بیشتری دارد.
مقاومت باکتریایی چگونه ایجاد می شود؟
استفاده مکرر و طولانی مدت از آنتی بیوتیک می تواند فشار انتخابی ایجاد کند. در این شرایط تنها باکتری هایی باقی می مانند که توانایی مقاومت در برابر دارو را دارند.
مهم ترین مکانیسم های مقاومت عبارت اند از:
تولید آنزیم بتالاکتاماز.
تغییر پروتئین های هدف.
کاهش نفوذپذیری غشای باکتری.
پمپ های خروج دارو.
اگر محیط کشت همیشه حاوی آنتی بیوتیک باشد، ممکن است آلودگی مقاوم ایجاد شود که تشخیص آن بسیار دشوارتر خواهد بود.
علائم آلودگی با وجود Pen-Strep
وجود آنتی بیوتیک به معنای استریل بودن کشت نیست. اگر باکتری مقاوم باشد یا آلودگی از نوع مایکوپلاسما باشد، همچنان رشد ادامه پیدا می کند.
علائم هشداردهنده شامل کاهش ناگهانی رشد سلول، تغییر رنگ سریع محیط، افزایش ذرات شناور، جدا شدن سلول های چسبنده، تغییر pH بدون دلیل مشخص و مشاهده باکتری یا ذرات متحرک زیر میکروسکوپ است.
در صورت مشاهده این علائم نباید تنها با افزایش غلظت آنتی بیوتیک مشکل را برطرف کرد، بلکه باید منشأ آلودگی شناسایی شود.
اشتباهات رایج هنگام استفاده
یکی از رایج ترین اشتباهات، اضافه کردن مقدار بیش از حد Pen-Strep به محیط است. غلظت بالاتر از استاندارد لزوماً محافظت بیشتری ایجاد نمی کند.
اشتباه دیگر استفاده از محلولی است که چندین بار ذوب و دوباره منجمد شده است. این کار فعالیت دارو را کاهش می دهد.
برخی افراد نیز محلول را قبل از استریل کردن محیط اضافه می کنند یا آن را اتوکلاو می کنند که باعث تخریب ساختار دارو می شود.
استفاده از آنتی بیوتیک برای درمان یک کشت آلوده نیز معمولاً موفق نیست و تنها آلودگی را پنهان می کند.
نکات مهم در آزمایشگاه های دارویی و بیوتکنولوژی
در آزمایشگاه های تولید فرآورده های بیولوژیک، واکسن، آنتی بادی و محصولات سلولی، استفاده از آنتی بیوتیک تحت قوانین مشخص انجام می شود.
در بسیاری از مراحل تولید صنعتی، وجود آنتی بیوتیک در فرآیند نهایی مجاز نیست زیرا ممکن است در محصول باقی بماند یا روی کنترل کیفیت اثر بگذارد.
در محیط های GMP معمولاً تلاش می شود فرآیند تولید بدون آنتی بیوتیک انجام شود و کنترل آلودگی بر پایه طراحی مناسب کلین روم، هود لامینار، فیلترهای HEPA و تکنیک صحیح آسپتیک باشد.
نحوه حذف آنتی بیوتیک از کشت سلول
اگر سلول مدت طولانی در محیط حاوی Pen-Strep رشد کرده باشد، حذف ناگهانی معمولاً مشکلی ایجاد نمی کند، اما باید اطمینان داشت که کشت کاملاً سالم است.
برای حذف، سلول در پاساژ جدید سانتریفیوژ شده و محیط قبلی کاملاً دور ریخته می شود. سپس سلول در محیط تازه فاقد آنتی بیوتیک کشت داده می شود.
معمولاً پس از دو تا سه پاساژ، اثری از آنتی بیوتیک در محیط باقی نمی ماند و سلول در شرایط طبیعی رشد می کند.
جایگزین های رایج برای کنترل آلودگی
در برخی شرایط از آنتی بیوتیک های دیگری مانند جنتامایسین، نورموکسین، سیپروفلوکساسین یا آنتی بیوتیک های اختصاصی ضد مایکوپلاسما استفاده می شود، اما هیچ کدام جایگزین رعایت اصول استریل نیستند.
بهترین راه کنترل آلودگی شامل استفاده از هود لامینار کلاس II، استریل بودن محیط و محلول ها، فیلتراسیون 0.22 میکرون، ضدعفونی صحیح تجهیزات، بررسی دوره ای مایکوپلاسما و آموزش صحیح تکنیک آسپتیک است.
نکات تخصصی برای استفاده در محیط های مختلف کشت سلولی
در محیط هایی مانند DMEM، RPMI-1640، MEM، DMEM/F12، IMDM و α-MEM، غلظت استاندارد یکسان است و معمولاً همراه سرم جنینی گاوی اضافه می شود.
در کشت سلول های اولیه، سلول های بنیادی مزانشیمی، سلول های بنیادی پرتوان، سلول های ایمنی و ارگانوئیدها بهتر است مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک با احتیاط انجام شود، زیرا این سلول ها نسبت به تغییرات محیط حساس تر هستند.
در پروژه های تحقیقاتی مرتبط با بیان ژن، تولید پروتئین نوترکیب، ترنسفکشن، CRISPR، RNA Extraction و مطالعات متابولیکی نیز حذف آنتی بیوتیک قبل از انجام آزمایش می تواند کیفیت و قابلیت تکرار نتایج را افزایش دهد.

