بیماری آلزایمر

بیماری آلزایمر چیست؟

بیماری آلزایمر (Alzheimer’s Disease) یک اختلال پیشرونده و تخریب کننده مغز است که باعث کاهش تدریجی حافظه، توانایی تفکر و مهارت های شناختی می شود. این بیماری شایع ترین علت زوال عقل (Dementia) در سالمندان است و معمولاً از دهه ی ششم زندگی به بعد بروز می کند. در آلزایمر، سلول های عصبی مغز به تدریج آسیب می بینند و از بین می روند، که این امر منجر به کوچک شدن تدریجی مغز می شود.

علت اصلی بروز آلزایمر چیست؟

علت دقیق آلزایمر هنوز به طور کامل شناخته نشده، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی در بروز آن نقش دارند.

پلاک های آمیلوئید: تجمع غیرطبیعی پروتئینی به نام «بتا آمیلوئید» بین سلول های عصبی، که ارتباط نورون ها را مختل می کند.

کلافه های تاو (Tau tangles): درون نورون ها پروتئینی به نام تاو ساختارهای غیرطبیعی ایجاد می کند که مسیرهای تغذیه سلول را مسدود می کند.

عوامل ژنتیکی: وجود جهش در ژن هایی مانند APOE ε4، APP، PSEN1 و PSEN2 خطر ابتلا را افزایش می دهد.

عوامل محیطی و سبک زندگی: دیابت، چاقی، فشار خون بالا، کم تحرکی، تغذیه ناسالم، سیگار و استرس مزمن از عوامل تشدیدکننده هستند.

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به آلزایمر هستند؟

افراد بالای ۶۵ سال، کسانی که سابقه خانوادگی آلزایمر دارند، بیماران قلبی–عروقی، افراد با خواب نامنظم، و کسانی که فعالیت ذهنی یا اجتماعی کمی دارند، بیشتر در معرض خطر هستند.

علائم اولیه بیماری آلزایمر چیست؟

فراموشی های مکرر، به ویژه در مورد رویدادهای اخیر

دشواری در یافتن کلمات یا دنبال کردن مکالمه

گم شدن در مکان های آشنا

تغییر در رفتار، خلق و خو و شخصیت

کاهش تمرکز، تصمیم گیری و مهارت های روزمره

با پیشرفت بیماری، فرد ممکن است در انجام فعالیت های ساده مانند لباس پوشیدن یا غذا خوردن نیز دچار مشکل شود.

بیماری آلزایمر چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص آلزایمر بر پایه معاینه بالینی، ارزیابی حافظه و تصویربرداری از مغز است.

ارزیابی شناختی: تست هایی مانند MMSE یا MoCA برای سنجش حافظه و عملکرد ذهنی.

تصویربرداری مغزی (MRI یا CT): برای بررسی کوچک شدن نواحی مغزی به ویژه هیپوکامپ.

PET Scan: برای تشخیص تجمع آمیلوئید یا تاو.

آزمایش های خونی جدید: برخی نشانگرهای زیستی (biomarkers) مانند p-tau و Aβ42 در مراحل اولیه قابل شناسایی هستند.

آیا بیماری آلزایمر درمان دارد؟

درمان قطعی وجود ندارد، اما داروها می توانند پیشرفت بیماری را کند کنند و کیفیت زندگی را بهبود دهند.

داروهای متداول:

Donepezil، Rivastigmine، Galantamine: افزایش دهنده سطح استیل کولین برای بهبود حافظه.

Memantine: برای مراحل پیشرفته جهت کاهش علائم شناختی.

درمان های جدید: داروهای هدفمند مانند Lecanemab و Donanemab برای حذف پلاک های آمیلوئید در مراحل اولیه.

درمان های غیردارویی: شامل تمرینات ذهنی، فعالیت بدنی، رژیم غذایی مدیترانه ای و حمایت های اجتماعی.

تفاوت آلزایمر با زوال عقل (Dementia) چیست؟

زوال عقل یک اصطلاح کلی برای توصیف کاهش عملکرد شناختی است، در حالی که آلزایمر یکی از علل اصلی زوال عقل محسوب می شود.

آیا می توان از آلزایمر پیشگیری کرد؟

گرچه پیشگیری قطعی ممکن نیست، اما با سبک زندگی سالم می توان خطر بروز آن را کاهش داد:

فعالیت ذهنی منظم (یادگیری، مطالعه، بازی های فکری)

ورزش منظم و تغذیه سالم (به ویژه اسیدهای چرب امگا-۳ و ویتامین E)

کنترل فشار خون و قند خون

حفظ تعاملات اجتماعی و مدیریت استرس

خواب کافی و منظم

مراحل پیشرفت بیماری آلزایمر چگونه است؟

۱. مرحله خفیف (اولیه): فراموشی خفیف و سردرگمی های کوچک
۲. مرحله متوسط: اختلال در گفتار، گم گشتگی، تغییرات رفتاری و نیاز به کمک در امور روزانه
۳. مرحله شدید: از دست رفتن کامل حافظه، ناتوانی در برقراری ارتباط، و نیاز کامل به مراقبت

آینده درمان آلزایمر چگونه پیش بینی می شود؟

پژوهش های نوین بر درمان های هدفمند ژنتیکی، حذف پروتئین های غیرطبیعی و سلول درمانی عصبی متمرکز شده اند. هدف، توقف یا معکوس کردن روند تخریب نورون هاست.