داروهای سرطان زا

تعریف داروهای سرطان زا

داروهای سرطان زا داروهایی هستند که مصرف طولانی مدت یا دوزهای بالای آن ها می تواند منجر به جهش های ژنتیکی، اختلال در چرخه سلولی و نهایتاً سرطان شود. این داروها در برخی درمان ها، مکمل ها یا ترکیبات شیمیایی یافت می شوند.

مکانیسم ایجاد سرطان توسط داروها

این داروها از طریق چند مکانیزم سلولی سرطان زا عمل می کنند: القای جهش های DNA، مهار مسیرهای ترمیم DNA، تغییر بیان ژن ها (اپی ژنتیک) و تحریک تقسیم بی رویه سلول ها. این مکانیسم ها باعث افزایش احتمال ایجاد تومورهای بدخیم می شوند.

انواع داروهای سرطان زا

داروهای سرطان زا بر اساس ساختار شیمیایی و نوع اثر به گروه های آلکیلاتور، استروئیدها، داروهای هورمونی، داروهای ایمونوساپرسیو و برخی ترکیبات متابولیکی تقسیم می شوند. هر گروه ریسک سرطان زایی متفاوتی دارد.

آلکیلاتورها

داروهای آلکیلاتور که در برخی درمان های پزشکی استفاده می شوند، می توانند با DNA واکنش دهند و باعث ایجاد جهش شوند. مصرف طولانی مدت این ترکیبات با ریسک ابتلا به سرطان خون مرتبط است.

داروهای هورمونی و سرطان زا

برخی داروهای هورمونی مانند استروژن ها یا پروژستین ها، مصرف طولانی مدت یا دوز بالا، با افزایش خطر سرطان های پستان، رحم و تخمدان مرتبط هستند. این داروها روی تقسیم سلولی و بیان ژن های مرتبط با رشد اثر می گذارند.

داروهای ایمونوساپرسیو

داروهایی که سیستم ایمنی بدن را سرکوب می کنند، مانند سیکلوسپورین، خطر سرطان های پوستی و لنفوم را افزایش می دهند. سرکوب ایمنی مانع از شناسایی سلول های سرطانی توسط بدن می شود.

داروهای متابولیکی

برخی داروها یا ترکیبات دارویی می توانند در طول متابولیسم به محصولات واکنش پذیر تبدیل شوند که به DNA آسیب می زنند و جهش های ژنتیکی ایجاد می کنند. این فرآیند باعث افزایش ریسک سرطان طولانی مدت می شود.

شناسایی داروهای سرطان زا

تعیین سرطان زایی داروها با آزمایش های in vitro و in vivo انجام می شود. تست های ژنتیکی، تست Ames، مدل های حیوانی و مطالعه طولانی مدت روی انسان ها اطلاعاتی درباره پتانسیل سرطان زایی ارائه می دهند.

پایش و محدودیت مصرف

برای داروهای با ریسک سرطان زایی، سازمان های دارویی محدودیت دوز و زمان مصرف تعیین می کنند. این پایش شامل بررسی اثرات طولانی مدت و برنامه های ریسک-سنجی برای مصرف کنندگان است.

اثرات بلندمدت مصرف داروهای سرطان زا

اثرات بلندمدت شامل افزایش احتمال سرطان خون، سرطان های دستگاه گوارش، سرطان های پوستی و سایر سرطان های بافتی است. مصرف کنترل شده و پایش پزشکی نقش مهمی در کاهش خطر دارد.

مقررات و هشدارهای دارویی

سازمان های دارویی بین المللی مانند FDA و EMA فهرستی از داروهای با پتانسیل سرطان زایی منتشر می کنند و برچسب های هشدار، دستورالعمل های مصرف و محدودیت های دارویی را تعیین می کنند.

عوامل مؤثر بر سرطان زایی داروها

دوز مصرف، مدت زمان مصرف، سن و وضعیت ژنتیکی فرد، وجود سایر عوامل سرطان زا مانند دخانیات یا آلودگی های محیطی بر ریسک سرطان زایی داروها تأثیرگذار هستند.

جایگاه داروهای سرطان زا در ایمنی دارویی

مطالعه داروهای سرطان زا یکی از شاخه های مهم داروسازی و بهداشت عمومی است. این مطالعات به طراحی داروهای ایمن تر و تدوین پروتکل های مصرف صحیح کمک می کنند.