سرطان های خون

سرطان های خون مجموعه ای از بیماری های بدخیم هستند که در سلول های خونساز مغز استخوان، گره های لنفاوی یا سیستم ایمنی ایجاد می شوند. این سرطان ها به جای تشکیل یک توده جامد، به صورت انتشار سلول های غیرطبیعی در خون یا بافت های لنفاوی مشاهده می شوند. منشأ این بدخیمی ها عمدتاً از سلول های بنیادی خون ساز (Hematopoietic Stem Cells) است که به دلیل جهش های ژنتیکی، تمایز و تقسیم طبیعی آنها مختل می شود.

سرطان های خون بر اساس بافت درگیر و نوع سلول بدخیم، به سه گروه اصلی لوسمی، لنفوم و میلوما تقسیم می شوند و هرکدام الگوی بالینی، روش تشخیص و درمان متفاوتی دارند.

انواع اصلی سرطان های خون

۱. لوسمی (Leukemia)

لوسمی بدخیمی سلول های خونی در مغز استخوان است و به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می شود:

ALL (لوسمی لنفوبلاستیک حاد): شایع در کودکان

AML (لوسمی میلوئیدی حاد): شایع در بزرگسالان

CLL (لوسمی لنفوسیتی مزمن): رشد آهسته، اغلب در سالمندان

CML (لوسمی میلوئیدی مزمن): مرتبط با جهش کروموزومی فیلا دل فیا (BCR-ABL)

علائم: کم خونی، عفونت های مکرر، خونریزی غیرطبیعی، ضعف و خستگی شدید.

۲. لنفوم (Lymphoma)

سرطان سیستم لنفاوی که از لنفوسیت ها آغاز می شود. دو گروه اصلی دارد:

Lymphoma Hodgkin

Non-Hodgkin Lymphoma

علائم: بزرگ شدن گره های لنفاوی، تب، تعریق شبانه، کاهش وزن و ضعف سیستم ایمنی.

۳. میلوما (Multiple Myeloma)

سرطان سلول های پلاسما در مغز استخوان است که باعث آسیب استخوان، کم خونی و کاهش ایمنی می شود.

علائم: درد استخوان، شکستگی های آسان، نارسایی کلیه، عفونت های مکرر.

علت ایجاد سرطان های خون

سرطان های خون معمولاً چندعاملی هستند و دلیل واحدی ندارند. عوامل مهم عبارت اند از:

جهش های ژنتیکی (مانند BCR-ABL ،FLT3 ،TP53)

قرارگیری در معرض مواد شیمیایی مثل بنزن

پرتوهای یونیزان

اختلالات سیستم ایمنی

عفونت های ویروسی خاص مانند HTLV-1 یا EBV

سابقه خانوادگی سرطان خون در برخی موارد

تشخیص سرطان های خون چگونه انجام می شود؟

تشخیص شامل ارزیابی های آزمایشگاهی و تصویربرداری است:

CBC و اسمیر خونی برای بررسی سلول های غیرطبیعی

بیوپسی و آسپیراسیون مغز استخوان

فلوسایتومتری برای تعیین نوع سلول بدخیم

سیتوژنتیک و FISH برای شناسایی ناهنجاری های کروموزومی

PCR و NGS برای تشخیص جهش های مولکولی

CT یا PET-Scan برای بررسی گسترش بیماری

درمان سرطان های خون

نوع درمان بسته به نوع سرطان، مرحله و وضعیت بیمار متفاوت است:

شیمی درمانی

درمان هدفمند (Targeted Therapy) مانند ایماتینیب در CML

ایمونوتراپی (CAR-T cell therapy، آنتی بادی های مونوکلونال)

پیوند سلول های بنیادی

پرتودرمانی در برخی لنفوم ها

درمان حمایتی شامل آنتی بیوتیک ها، تزریق خون و مدیریت علائم