مانیتول (Mannitol) یک قند الکلی و دیورتیک اسموتیک قوی است که کاربرد گسترده ای در پزشکی، به ویژه در اورژانس و بخش های مراقبت ویژه دارد. این ترکیب پس از تزریق وریدی وارد جریان خون می شود و با افزایش اسمولاریته پلاسما، آب را از بافت ها به داخل عروق می کشد. نتیجه این فرآیند، کاهش ادم (تورم بافت)، افزایش حجم مایع داخل عروق و بالا رفتن فشار اسمزی ادرار است.
این مکانیزم باعث می شود مانیتول یکی از مهم ترین داروها برای کاهش سریع فشار داخل جمجمه (ICP) در مواردی مثل ضربه مغزی، خون ریزی داخل مغزی و ادم مغزی باشد. همچنین در شرایط گلوکوم حاد زاویه بسته برای کاهش فشار داخل چشم استفاده می شود.
کاربردهای اصلی مانیتول:
کاهش فشار داخل جمجمه در آسیب های مغزی، تومورها و ادم مغزی
کاهش فشار داخل چشم در حملات شدید گلوکوم
افزایش دفع ادرار در موارد مسمومیت دارویی یا عدم دفع
استفاده در آزمایشگاه ها برای تهیه محیط های کشت خاص یا ارزیابی عملکرد کلیه
مکانیسم اثر:
ایجاد فشار اسمزی بالا در خون
جابجایی آب از بافت ها به داخل عروق
افزایش جریان ادرار و دفع آب بدون دفع قابل توجه الکترولیت ها
موارد احتیاط:
در بیماران با نارسایی قلبی ممکن است باعث ادم ریوی شود.
در نارسایی کلیه با دفع کم، خطر تجمع و بدتر شدن وضعیت وجود دارد.
باید در دوز مناسب و تحت مانیتورینگ دقیق الکترولیت ها تجویز شود.
اشکال دارویی:
محلول تزریقی ۱۰٪، 15٪ و 20٪ برای مصرف وریدی.
