محیط های کشت ویروسی

تعریف محیط های کشت ویروسی

محیط های کشت ویروسی محیط هایی هستند که امکان تکثیر ویروس ها را در داخل سلول های زنده فراهم می کنند، زیرا ویروس ها نمی توانند بدون میزبان رشد کنند.

جایگاه در میکروبیولوژی ویروسی

این محیط ها ابزار اصلی در آزمایشگاه های تحقیقاتی و بالینی برای شناسایی، تکثیر و بررسی ویروس ها هستند.

فلسفه طراحی محیط

ویروس ها به سلول های میزبان وابسته اند؛ بنابراین محیط کشت ویروسی شامل مواد مغذی برای حمایت از سلامت سلول میزبان و عوامل محافظت کننده از سلول است.

انواع محیط های ویروسی

محیط های ویروسی می توانند مایع (Suspension Media)، جامد (Semi-solid Overlay) یا محیط سلولی تخصصی باشند که هرکدام کاربرد خاص خود را دارند.

محیط های غنی شده

اغلب شامل سرم جنینی گاوی (FBS)، پپتون ها، آمینواسیدها، و بافرهای pH هستند تا سلول های میزبان بهترین شرایط رشد و تقسیم را داشته باشند.

محیط های انتخابی

برخی محیط ها با افزودن آنتی بیوتیک ها و ضدقارچ ها، از رشد باکتری ها و قارچ های آلوده جلوگیری می کنند و امکان تکثیر ویروس ها را فراهم می سازند.

محیط های افتراقی

در بعضی آزمایش ها، محیط ها حاوی نشانگرهایی هستند که تغییرات سلولی ناشی از ویروس را قابل مشاهده می کنند، مانند تغییر شکل سلولی (Cytopathic Effect).

محیط های مایع

محیط مایع برای رشد ویروس ها در سلول های شناور یا در کشت های سلولی معلق استفاده می شود و امکان جمع آوری ویروس را فراهم می کند.

محیط های جامد و نیمه جامد

این محیط ها برای ویروس هایی که نیاز به سطح برای نفوذ به سلول دارند و مشاهده پلاک ها (Plaques) به کار می روند.

سلول های میزبان

انواع سلول ها شامل Vero، HEp-2، MDCK، BHK-21 و سلول های اولیه انسان یا حیوان هستند که بسته به ویروس انتخاب می شوند.

کنترل pH و بافرها

حفظ pH محیط در حدود ۷.۲–۷.۴ برای حفظ سلامت سلول ها و فعالیت ویروس ها حیاتی است.

دما و شرایط انکوباسیون

دمای مناسب معمولاً ۳۷ درجه سانتی گراد برای ویروس های انسانی و ۳۲–۳۴ درجه برای برخی ویروس های تنفسی و حیوانی است.

آنالیز ویروسی

پس از تکثیر، تغییرات سلولی، تشکیل پلاک ها، یا رنگ آمیزی های ویژه برای شناسایی و شمارش ویروس ها انجام می شود.

کاربرد در تشخیص بالینی

محیط های ویروسی برای جداسازی و شناسایی ویروس های بالینی مانند آنفولانزا، RSV، هرپس و COVID-19 استفاده می شوند.

کاربرد در تحقیقات دارویی

برای بررسی اثر داروهای ضدویروسی، واکسن ها و ترکیبات شیمیایی بر تکثیر ویروس ها کاربرد دارند.

کاربرد در تحقیقات اپیدمیولوژیک

امکان بررسی شیوع ویروس ها، جهش ژنتیکی، و ردیابی منابع اپیدمی فراهم می شود.

محدودیت ها

ویروس ها به سلول های میزبان نیاز دارند و محیط های ویروسی حساس به آلودگی باکتریایی و قارچی هستند، بنابراین کار با آن ها نیازمند استاندارد BSL-2 یا BSL-3 است.

کنترل کیفیت محیط

بررسی استریلیته، سلامت سلول ها، توانایی تکثیر ویروس و کنترل آلودگی های محیطی ضروری است.

نقش آموزشی

آموزش کشت سلول، تکثیر ویروس و تشخیص اثرات ویروسی با استفاده از محیط های ویروسی در آزمایشگاه ها صورت می گیرد.

اهمیت در سلامت عمومی

کشت ویروس ها در محیط مناسب، تشخیص سریع پاتوژن ها و توسعه واکسن ها و درمان های ضدویروسی را امکان پذیر می کند.

ایمنی و نگهداری

محیط های ویروسی باید در شرایط کنترل شده، دور از آلودگی، در یخچال یا فریزر و تحت استانداردهای BSL مناسب نگهداری شوند.