محیط کشت بلاد آگار

تعریف و ماهیت محیط کشت بلاد آگار

بلاد آگار یک محیط کشت جامد غنی شده است که با افزودن خون تازه و استریل به یک پایه آگاری تهیه می شود و امکان رشد طیف وسیعی از باکتری ها را فراهم می کند.

نام انگلیسی و معادل های علمی

این محیط در منابع معتبر میکروبیولوژی با عنوان Blood Agar Medium شناخته می شود و در متون فارسی با نام محیط کشت بلاد آگار یا محیط کشت آگار خون دار به کار می رود.

جایگاه بلاد آگار در میکروبیولوژی

بلاد آگار یکی از پرکاربردترین محیط های کشت در آزمایشگاه های تشخیص طبی، تحقیقاتی و آموزشی است و نقش کلیدی در شناسایی اولیه باکتری ها دارد.

پایه آگاری مورد استفاده

پایه اصلی این محیط معمولاً از نوترینت آگار یا تریپتیک سوی آگار تشکیل شده است که پس از استریل شدن، خون به آن افزوده می شود.

نوع و منبع خون مصرفی

خون مورد استفاده اغلب خون دفیبرینه گوسفند است که به دلیل پایداری و واکنش پذیری مناسب، استانداردترین گزینه برای تهیه بلاد آگار محسوب می شود.

نسبت خون در محیط

معمولاً ۵ درصد حجم نهایی محیط را خون تشکیل می دهد که این غلظت برای مشاهده دقیق واکنش های همولیتیک مناسب است.

ویژگی های ظاهری محیط

بلاد آگار ظاهری جامد، صاف و به رنگ قرمز روشن دارد و پس از کشت، تغییرات رنگ و شفافیت اطراف کلنی ها قابل مشاهده است.

مفهوم همولیز در بلاد آگار

همولیز به تخریب گلبول های قرمز خون توسط آنزیم ها یا سموم باکتریایی گفته می شود که اساس افتراقی بودن این محیط را تشکیل می دهد.

همولیز بتا

در همولیز بتا، تخریب کامل گلبول های قرمز رخ می دهد و هاله ای شفاف و روشن در اطراف کلنی باکتری مشاهده می شود.

همولیز آلفا

همولیز آلفا به صورت تخریب ناقص گلبول های قرمز ظاهر می شود و ناحیه ای سبزرنگ یا کدر در اطراف کلنی ایجاد می گردد.

همولیز گاما

در همولیز گاما هیچ گونه تخریبی در گلبول های قرمز دیده نمی شود و محیط اطراف کلنی بدون تغییر باقی می ماند.

نقش بلاد آگار در شناسایی استرپتوکوک ها

بلاد آگار ابزار اصلی برای افتراق گونه های مختلف استرپتوکوک بر اساس نوع همولیز آن ها به شمار می رود.

کاربرد در تشخیص باکتری های پاتوژن

این محیط برای جداسازی و بررسی باکتری های بیماری زا از نمونه های بالینی مانند خون، ترشحات و زخم ها استفاده می شود.

رشد باکتری های سخت گیر

وجود فاکتورهای غذایی موجود در خون باعث می شود باکتری های سخت گیر نیز بتوانند روی بلاد آگار رشد کنند.

تفاوت بلاد آگار با محیط های انتخابی

بلاد آگار محیطی انتخابی نیست و اجازه رشد به طیف گسترده ای از میکروارگانیسم ها می دهد، در حالی که محیط های انتخابی رشد برخی باکتری ها را مهار می کنند.

شرایط تهیه محیط

پس از استریل سازی پایه آگار و کاهش دما به حدود ۴۵ تا ۵۰ درجه سانتی گراد، خون به آرامی اضافه می شود تا از همولیز ناخواسته جلوگیری گردد.

اهمیت دمای مناسب افزودن خون

دمای بالا می تواند باعث لیز شدن گلبول های قرمز و از بین رفتن خاصیت افتراقی محیط شود، بنابراین کنترل دما بسیار حیاتی است.

شرایط انکوباسیون

پلیت های بلاد آگار معمولاً در دمای ۳۵ تا ۳۷ درجه سانتی گراد و در شرایط هوازی یا همراه با CO₂ انکوبه می شوند.

تفسیر رشد کلنی ها

علاوه بر نوع همولیز، شکل، اندازه، رنگ و حاشیه کلنی ها نیز اطلاعات مهمی برای شناسایی اولیه باکتری ها فراهم می کند.

کاربرد در آموزش آزمایشگاهی

بلاد آگار به دلیل وضوح واکنش ها و اهمیت تشخیصی، یکی از اصلی ترین محیط های آموزشی در دروس میکروبیولوژی است.

مزایای محیط کشت بلاد آگار

غنای غذایی بالا، قابلیت افتراق بر اساس همولیز و سازگاری با طیف وسیعی از باکتری ها از مزایای مهم این محیط محسوب می شود.

محدودیت های محیط

عدم انتخابی بودن و نیاز به دقت بالا در تهیه از جمله محدودیت هایی است که در استفاده از بلاد آگار باید در نظر گرفته شود.

تفاوت بلاد آگار با شکلات آگار

در شکلات آگار گلبول های قرمز به طور کامل لیز شده اند، در حالی که در بلاد آگار سالم باقی می مانند و امکان مشاهده همولیز فراهم است.