پراکسید هیدروژن (Hydrogen Peroxide) ترکیبی شیمیایی با فرمول H₂O₂ است که به عنوان یک عامل اکسیدکننده و ضدعفونی کننده قدرتمند شناخته می شود. این ماده در شرایط عادی مایعی بی رنگ، نسبتاً ناپایدار و با قابلیت تجزیه سریع به آب و اکسیژن است؛ تجزیه ای که توسط نور، گرما، فلزات سنگین یا آنزیم کاتالاز در سلول ها تسریع می شود.
این ترکیب توانایی تولید رادیکال های آزاد اکسیژنی را دارد و همین ویژگی باعث فعالیت ضدباکتری، ضدویروس، ضدقارچ و حتی اسپورکشی آن می شود. در محیط های آزمایشگاهی و پزشکی، بسته به کاربرد، از غلظت های مختلف آن (۳٪، ۶٪، ۳۰٪ و حتی غلظت های صنعتی بالاتر) استفاده می شود.
ویژگی ها و خصوصیات علمی
ماهیت شیمیایی: اکسیدکننده، ناپایدار، حساس به نور
فعالیت زیستی: تولید رادیکال های آزاد → تخریب غشا، DNA و پروتئین ها
عملکرد ضدعفونی: مؤثر بر انواع باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها
تجزیه: 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂ (واکنش گرمازا)
کاربردها
پزشکی: ضدعفونی زخم ها، ابزار پزشکی، دهان شویه های رقیق
آزمایشگاهی: اکسیداسیون ملایم، سفیدکنندگی، ضدعفونی سطوح
صنعتی: تصفیه آب، کاغذسازی (بهدهی – Bleaching)، صنایع نساجی
سلول کالچر: گندزدایی هود و سطوح (معمولاً ۳٪ تا ۶٪)
نکات ایمنی
غلظت های بالا (۳۰٪ به بالا) شدیداً خورنده و خطرناک هستند.
تماس چشمی و پوستی باید فوراً با آب فراوان شسته شود.
در ظروف تیره رنگ نگهداری شود.
دور از گرما و مواد کاتالیزکننده قرار گیرد.
