دیابت

دیابت چیست؟

دیابت (Diabetes Mellitus) یک بیماری متابولیکی مزمن است که در آن سطح گلوکز (قند) خون به طور غیرطبیعی افزایش می یابد. این اختلال زمانی رخ می دهد که یا بدن انسولین کافی تولید نمی کند، یا سلول ها به انسولین پاسخ مناسب نمی دهند. انسولین هورمونی است که توسط لوزالمعده (پانکراس) ترشح می شود و وظیفه ی تنظیم سطح قند خون را بر عهده دارد.

انواع دیابت کدام اند؟

۱. دیابت نوع ۱:
در این نوع، سیستم ایمنی بدن به سلول های تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله کرده و آن ها را از بین می برد. در نتیجه، بدن دیگر انسولین تولید نمی کند. این نوع معمولاً در سنین کودکی یا نوجوانی بروز می کند و بیماران باید روزانه انسولین تزریق کنند.

۲. دیابت نوع ۲:
شایع ترین نوع دیابت است. در این حالت، بدن هنوز انسولین تولید می کند اما سلول ها نسبت به آن مقاوم می شوند (مقاومت به انسولین). این نوع معمولاً در بزرگسالان ایجاد می شود و با چاقی، کم تحرکی و تغذیه ناسالم ارتباط دارد.

دیابت بارداری:
در برخی زنان، در دوران بارداری سطح قند خون بالا می رود. این نوع معمولاً پس از زایمان برطرف می شود اما خطر ابتلای مادر و نوزاد به دیابت نوع ۲ را در آینده افزایش می دهد.

علائم شایع دیابت چیست؟

افزایش تشنگی و ادرار مکرر

احساس گرسنگی شدید

خستگی مزمن و ضعف

کاهش وزن ناگهانی (در نوع ۱)

تاری دید

دیرتر بهبود یافتن زخم ها

عفونت های مکرر پوست یا لثه

علت بروز دیابت چیست؟

در دیابت نوع ۱: عامل اصلی واکنش خودایمنی است که سلول های بتای پانکراس را از بین می برد.

در دیابت نوع ۲: ترکیبی از عوامل ژنتیکی، چاقی، رژیم غذایی پرکالری، استرس، و کم تحرکی نقش دارند.

عوامل خطر: سابقه خانوادگی، افزایش سن، فشار خون بالا، کلسترول بالا و سندرم متابولیک.

دیابت چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص با آزمایش خون انجام می شود:

قند خون ناشتا (FBS): بالای ۱۲۶ mg/dl نشان دهنده دیابت است.

قند خون ۲ ساعت بعد از غذا (OGTT): بالای ۲۰۰ mg/dl.

HbA1C: میانگین قند خون ۳ ماه گذشته؛ بالای ۶.۵٪ نشانه دیابت است.

عوارض دیابت چیست؟

دیابت در صورت کنترل نشدن می تواند باعث آسیب به اندام های مختلف شود:

چشم ها: رتینوپاتی دیابتی و نابینایی

کلیه ها: نارسایی کلیه

اعصاب: نوروپاتی دیابتی با بی حسی یا درد در اندام ها

قلب و عروق: افزایش خطر سکته قلبی و مغزی

زخم پای دیابتی: به دلیل اختلال در ترمیم و جریان خون

درمان دیابت چگونه است؟

درمان بسته به نوع دیابت متفاوت است:

دیابت نوع ۱: تزریق انسولین روزانه، رژیم غذایی متعادل و کنترل قند خون.

دیابت نوع ۲: تغییر سبک زندگی (کاهش وزن، فعالیت بدنی، رژیم غذایی سالم) و داروهایی مانند Metformin، Sulfonylureas، DPP-4 inhibitors، SGLT2 inhibitors یا انسولین در موارد پیشرفته.

دیابت بارداری: رژیم غذایی کنترل شده و در صورت نیاز انسولین.

آیا دیابت قابل پیشگیری است؟

دیابت نوع ۱ قابل پیشگیری نیست، اما دیابت نوع ۲ تا حد زیادی قابل کنترل و پیشگیری است با:

تغذیه سالم و کاهش مصرف قند و چربی های اشباع

ورزش منظم (حداقل ۳۰ دقیقه در روز)

حفظ وزن ایده آل

کنترل فشار خون و چربی خون

ترک سیگار و کاهش استرس

پیشرفت های نوین در درمان دیابت چیست؟

پمپ انسولین و انسولین هوشمند: تنظیم خودکار تزریق بر اساس قند خون.

سلول درمانی و ژن درمانی: تلاش برای بازسازی سلول های بتای پانکراس.

پانکراس مصنوعی: دستگاهی که سطح قند خون را به صورت خودکار کنترل می کند.

داروهای جدید GLP-1 agonist: که هم قند خون را کاهش می دهند و هم به کاهش وزن کمک می کنند.

تفاوت دیابت نوع ۱ و نوع ۲ در چیست؟

در نوع ۱ بدن انسولین تولید نمی کند؛ در نوع ۲ بدن نسبت به انسولین مقاوم است.

نوع ۱ معمولاً در کودکی شروع می شود، نوع ۲ در بزرگسالی.

درمان نوع ۱ همیشه شامل انسولین است؛ نوع ۲ اغلب با دارو و سبک زندگی کنترل می شود.