محلول های کنتراست زا (Contrast Agents) مواد شیمیایی یا فلزی ویژه ای هستند که به منظور ارتقای کیفیت تصویر در روش های تصویربرداری پزشکی مورد استفاده قرار می گیرند. این مواد با تغییر ویژگی های فیزیکی محیط—مانند جذب اشعه X یا تأثیر بر میدان مغناطیسی—باعث بهبود کنتراست میان بافت ها و افزایش تشخیص دقیق تر ضایعات، التهاب ها، تومورها و ناهنجاری های عروقی می شوند.
در تصویربرداری CT عمدتاً از مواد یددار (Iodinated Contrast Media) استفاده می شود که توانایی بالایی در جذب اشعه X دارند و به سرعت ساختارهای عروقی و بافت های نرم را قابل مشاهده می کنند.
در MRI از ترکیبات گادولینیومی (Gadolinium-based Agents) بهره گرفته می شود که ویژگی های پارامغناطیسی داشته و شدت سیگنال را در بافت ها تغییر می دهند.
این محلول ها یا وریدی (IV) تزریق می شوند، یا در برخی روش ها به صورت خوراکی یا رکتال به کار می روند. انتخاب نوع کنتراست بسته به روش تصویربرداری، وضعیت بیمار و هدف تشخیص انجام می شود.
کاربردهای اصلی
تشخیص دقیق تومورها، متاستاز، التهاب، عفونت، انسداد عروقی
مشاهده بافت های نرم که در حالت عادی کنتراست کافی ندارند
بررسی کلیه ها، کبد، مغز، قلب و رگ های خونی
تقویت دید در آنژیوگرافی CT یا MRI
تشخیص نشت، فیستول یا انسداد در دستگاه گوارش
ملاحظات ایمنی
احتمال آلرژی به مواد یددار
خطر نفروتوکسیسیته در بیماران با نارسایی کلیه
در MRI، احتمال نادر فیبروز سیستمیک نفروژنی در بیماران کلیوی
نیاز به بررسی عملکرد کلیه (Creatinine, GFR) قبل از تزریق
استفاده با احتیاط در بارداری