گلوکز (Glucose) یک مونوساکارید و اصلی ترین قند قابل استفاده برای سلول هاست که نقشی اساسی در تولید انرژی، تنظیم متابولیسم و حفظ عملکرد طبیعی بافت ها دارد. این قند مستقیماً وارد مسیر گلیکولیز می شود و با شکستن تدریجی، انرژی را به شکل ATP آزاد می کند.
بدن گلوکز را از طریق خوردن کربوهیدرات ها، تجزیه گلیکوژن (Glycogenolysis) و ساخت در کبد (Gluconeogenesis) تأمین می کند. مغز تقریباً به طور کامل به گلوکز وابسته است و کاهش شدید سطح آن می تواند باعث اختلال هوشیاری و تشنج شود.
نقش های اصلی گلوکز در بدن:
تأمین انرژی فوری برای سلول ها
سوخت اصلی مغز و سیستم عصبی
ذخیره سازی به صورت گلیکوژن در کبد و عضلات
مشارکت در مسیرهای متابولیک مثل گلیکولیز، چرخه کربس و پنتوزفسفات
تبدیل به چربی در شرایط افزایش بیش از حد
تنظیم گلوکز خون:
انسولین سطح گلوکز را کاهش می دهد (افزایش ورود گلوکز به سلول ها)
گلوکاگون و کورتیزول سطح گلوکز را افزایش می دهند
تعادل این هورمون ها برای حفظ هموستاز ضروری است
اهمیت کلینیکی:
افزایش گلوکز خون → دیابت نوع 1، نوع 2 و دیابت بارداری
کاهش گلوکز خون → هیپوگلیسمی که می تواند خطرناک باشد
اندازه گیری گلوکز با تست هایی مثل FBS، OGTT و HbA1c انجام می شود
کاربردهای آزمایشگاهی و صنعتی:
استفاده در محیط های کشت میکروبی به عنوان منبع انرژی
استفاده در صنایع غذایی و نوشیدنی
کاربرد در بیوتکنولوژی برای تولید اتانول و تخمیرهای میکروبی
